- CT, akımı değil gerilimi dönüştürür — yüksek akımı güvenli seviyeye düşürür
- Sekonder ASLA açık bırakılmaz — ölümcül gerilim oluşur
- Yük (burden) yanlışsa ölçüm sapar
- Koruma CT ≠ Ölçüm CT — farklı amaçlar, farklı tasarımlar
- CT sadece AC ölçer — DC'de kördür
01 Fiziksel Temel
CT, klasik transformatör prensibiyle çalışır:
- Primer: Genellikle tek tur (iletkenin kendisi)
- Sekonder: Çok turlu sargı
Primerden geçen akım, manyetik çekirdekte akı oluşturur ve bu akı sekonderde orantılı bir akım indükler.
Kritik nokta: CT gerilimi değil, akımı dönüştürür.
02 Oran (Ratio) Gerçeği
1000/5 A Ne Demektir?
Bu ifade şunu söyler: Primerde 1000 A varsa, sekonderde 5 A akar.
Bu oran sadece nominal koşullarda, belirli yük (burden) altında, belirli frekans ve dalga formunda geçerlidir. "CT oranı sabittir" ifadesi teorik bir kabuldür.
03 Yük (Burden) Katmanı
CT Neden Yanlış Ölçer?
CT sekonderi bir yükle çalışmak zorundadır: ölçü aleti, röle, sayaç veya direnç.
- Yük artarsa: Sekonder akım düşer, oran bozulur
- Yük azalırsa: Gerilim yükselir, izolasyon zorlanır
04 En Tehlikeli Hata: Açık Sekonder
CT sekonderi açık bırakıldığında sekonder akım akamaz, manyetik akı çekirdekte kilitlenir, sekonder uçlarda çok yüksek gerilim (kV seviyesi) oluşur. Bu izolasyon delinmesine, elektrik çarpmasına ve CT'nin kalıcı hasarına yol açar.
Komisyon Kararı (Tartışmasız)
CT sekonderi ASLA açık bırakılmaz. Kullanılmıyorsa kısa devre edilir.
05 Doygunluk (Saturation)
CT Ne Zaman "Yalan Söyler"?
Yüksek akımda veya ani akım değişiminde çekirdek manyetik olarak doygunluğa girer, sekonder artık orantılı cevap veremez.
- Ölçülen akım düşük görünür
- Koruma rölesi geç çalışır
- Arıza büyür
"CT küçük gösterdiği için sistem sağlam sanıldı" → büyük arızaların klasik başlangıcıdır.
06 Koruma CT vs Ölçüm CT
| Özellik | Ölçüm CT | Koruma CT |
|---|---|---|
| Hassasiyet | Yüksek (%0.1-1) | Düşük (%1-3) |
| Doygunluk | Erken doyar | Geç doyar |
| Çalışma aralığı | Dar (nominal civarı) | Geniş (arıza akımları) |
| Amaç | Doğru ölçüm | Koruma koordinasyonu |
Koruma CT ile ölçüm yapmaya çalışmak yanlış karara davetiyedir.
07 CT mi, Pens mi, Şönt mü?
| Uygulama | Doğru Seçim | Neden |
|---|---|---|
| Sürekli izleme | CT | Stabil |
| Canlı pano | Pens | Hızlı |
| DC akım | Şönt / Hall | CT kör |
| Koruma | Koruma CT | Doygunluk gecikmesi |
🔴 Artık Şunu Yapma
- CT sekonderini açık bırakma
- Her CT'yi her işte kullanma
- İnverter çıkışında CT'ye körü körüne güvenme
- Yük (burden) hesabını atlama
🧠 Komisyon Sonucu
Akım trafosu: Sessizdir, güçlüdür, ama asla affetmez.